Kobieta w spektrum.Czułość, wsparcie, psychoedukacja

Dla mam, specjalistek, przyjaciółek i każdego, kto chce lepiej rozumieć różnorodność neurologiczną.

Wiem. Można się pogubić w tych wszystkich słowach i znaczeniach. Ale warto je poznać i poszerzać swój słownik (i przekazywać dalej w świat) to stają się one naszą rzeczywistością.

Lubię myśleć o tych słowach jak o latarkach.
Bo pomagają oświetlić coś, co do tej pory było ukryte w cieniu. Bo nadając im znaczenie staje się to bardziej „bliskie”, „nazwane”, „normalne”.
Jakby nagle ktoś nazwał coś, co zawsze czułaś, ale nie potrafiłaś ubrać w zdanie.
Jakby ktoś szeptał: „Nie jesteś dziwna.”

Nie musisz znać wszystkiego.
Nie musisz rozumieć każdego pojęcia od razu.
Wystarczy ciekawość. Otwartość. Gotowość, by zobaczyć człowieka – nie tylko diagnozę.

Przygotowałam dla Ciebie słowniczek neuroróżnorodności, który możesz zachować na później, wydrukować, albo podzielić się nim z kimś, komu może pomóc.
Niech będzie Twoim przewodnikiem w tym nowym, pięknym języku.

Jeśli chcesz – napisz w komentarzu słowo, które było dla Ciebie dziś nowe albo poruszające.

PL	EN	Znaczenie
Neuroróżnorodność	Neurodiversity	Pojęcie opisujące naturalną różnorodność mózgów i sposobów przetwarzania świata. Tak jak różnimy się wyglądem – różnimy się też funkcjonowaniem.
Neurotypowy	Neurotypical	Osoba, której funkcjonowanie mieści się w tzw. „normie” społecznej – np. nie doświadcza trudności sensorycznych czy społecznych.
Neuroatypowy / neuroróżnorodny	Neurodivergent	Osoba, której sposób myślenia, czucia, działania różni się od typowego – np. osoby w spektrum, z ADHD, dysleksją, Tourettem.
Osoba w spektrum autyzmu	Autistic person / person with autism	Osoba, która odbiera, czuje, myśli inaczej – bardziej intensywnie, precyzyjnie, z innym filtrem emocji i sensoryki.

PL	EN	Opis
Spektrum autyzmu	Autism Spectrum / ASD	Niekiedy cichy świat, pełen intensywnych odczuć. Innym razem – głośny i barwny. Autyzm to nie „jeden obraz”, a cała paleta funkcjonowania.
Maskowanie (kamuflaż)	Masking / camouflaging	Próba dopasowania się do społecznych norm przez ukrywanie swoich cech – często bardzo wyczerpująca.
Wypalenie autystyczne	Autistic burnout	Głębokie przemęczenie psychiczne i fizyczne wynikające z przeciążenia bodźcami, ciągłego maskowania, braku wsparcia.
Meltdown	Meltdown	Przeciążenie emocjonalne lub sensoryczne, które objawia się np. krzykiem, płaczem, wycofaniem – nie jest „wybuchem złości”. To reakcja stresowa.
Shutdown	Shutdown	Zatrzymanie się, zamknięcie w sobie – po przeciążeniu. Czasem wygląda jak „obojętność”, ale to akt przetrwania.

O komunikacji włączającej

Jest taki rodzaj komunikacji, szczególnie mi bliski, pełen szacunku, empatii i gotowości do rozumienia świata z różnych perspektyw. Jest nazywany komunikacją włączającą czyli inkluzywną. To taki sposób mówienia i pisania, który uwzględnia i szanuje różnorodność – doświadczeń, tożsamości, potrzeb.
To język, który nie ocenia, nie kategoryzuje, nie „poprawia” – tylko zaprasza do bycia sobą.

W kontekście autyzmu, komunikacja inkluzywna to:

poszanowanie **sposobu, w jaki dana osoba mówi o sobie (np. „autystyczna osoba” vs „osoba z autyzmem”),
unikanie słów stygmatyzujących lub medykalizujących,
świadome używanie pojęć z obszaru neuroróżnorodności,
uwzględnianie różnic w komunikacji (np. unikanie ironii, metafor czy presji kontaktu wzrokowego),
otwartość na komunikację alternatywną (AAC, pisanie, gesty, cisza).

Ważne zasady komunikacji włączającej (inkluzji)

• Mów: „osoba w spektrum”, nie: „autysta”, „zaburzona”.
  👉 Mówimy o osobach, nie tylko o diagnozach.
• Unikaj określeń: „cierpi na autyzm”, „chora na ADHD”.
  👉 To nie choroby. To inne neurotypy – z wyzwaniami, ale i z mocami.
• Zwracaj uwagę, jak osoba mówi o sobie.
  👉 Niektórzy wolą „autystyczna kobieta”, inni „kobieta w spektrum”. Wybór należy do niej.
• Używaj prostego języka, bez skrótów myślowych.
  👉 Dla wielu osób w spektrum metafory są nieczytelne.
• Daj przestrzeń – nie przerywaj, nie wymuszaj kontaktu wzrokowego.
  👉 Szacunek to także akceptacja różnych form bycia w relacji.

Co warto wiedzieć?

Co warto wiedzieć?

• Nie mów: „cierpi na autyzm” → Mów: „jest w spektrum autyzmu”.
• Nie mów: „normalny” → Mów: „neurotypowy”.
• Nie mów: „upośledzony” → Mów: „osoba z trudnościami rozwojowymi” / „z niepełnosprawnością intelektualną”.
• Nie mów: „dziwna”, „trudna” → Mów: „inna, wyjątkowa, unikalna”.

---

Co możesz zrobić jako osoba wspierająca?

• Słuchaj – nie zakładaj, że „wiesz lepiej”.
• Daj przestrzeń – nie oceniaj potrzeby wycofania.
• Nie zmuszaj do kontaktu wzrokowego.
• Nie oceniaj sposobu komunikacji – nawet jeśli jest nietypowy.
• Zapytaj: „Jak mogę być wsparciem?”

Zachęcam Cię byś była w tym wszystkim autentyczna. Jeśli nie wiesz jak mówić lub się zachować – powiedz o tym – tak też okazujesz szacunek i otwartość na drugiego człowieka. A o to w tym wszystkim chodzi.

Jeśli uważasz, że to, co robię ma sens możesz wesprzeć moje działania stawiając mi wirtualną kawę tutaj : https://buycoffee.to/spektrummama

z serca,
Spektrum Mama